نقاط ايران آتشكده‌هايى براى آنها برپا مىساختند و در هر آتشكده‌اى تعداد زيادى از موبدان حضور داشتند و حتى نوشته‌اند كه خسرو پرويز نه معبد به همراه آتشكده را براى دوازده هزار « هيربد » بنا كرد تا در آن به عبادت و قرائت سرودهاى دينى بپردازند . « 1 » ( 1 ) بدين ترتيب دين زرتشتى يك دين دربارى به حساب مىآمد و موبدان زرتشتى سعى مىكردند كه طبقات محروم و رنجديده را آرام نگه دارند تا دردهاى فراوان خويش را احساس نكنند . اختيارات نامحدودى كه به موبدان زرتشتى واگذار شده بود و فشارهاى آنها بر مردم باعث شد كه مردم از دين زرتشتى فاصله بگيرند و بيشتر مردم سعى مىكردند كه دين جديدى براى خويش بر گزينند . ( 2 ) از سوى ديگر دين زرتشتى تمام حقيقت خويش را از دست داده بود و مقدّس داشتن آتش به حدى رسيده بود كه كوبيدن آهن سرخ شده را با چكش حرام مىدانستند ؛ زيرا آهن تفتيده در كنار آتش مقدس قرار گرفته و از آن تقدّس يافته است ! به اين ترتيب خرافات و اساطير اكثر عقايد زرتشت را فرا گرفته بود و حقايق دينش زمينه را براى رشد شعائر تو خالى و مرده فراهم كرده بود و موبدان هر روزه خرافات جديدى را بدان مىافزودند . ( 3 ) از سوى ديگر فرهنگ‌هاى رومى و هند ، راه خويش را از زمان انوشيروان در ايران باز كرده بود و اصطكاك عقايد زرتشتى با عقايد مسيحيت و دين‌هاى ديگر باعث بيدارى ايرانيان شده بود و آنها از خرافات و مطالب باطل دين زرتشتى رنج مىبردند . و همين باعث اختلاف آراء و عقايد در ايران و شيوع اديان و مذاهب ديگر شده بود و چنان شك و ترديدى ايجاد كرده بود كه اكثريت مردم به باورهاى قبلى خويش پشت كرده بودند و بىدينى و بحران عقيدتى ، سراسر ايران را فرا گرفته بود . « 2 » ( 4 ) تمدن روم وضعيت دولت روم هم بهتر از ايران نبود جنگ‌هاى داخلى و همچنين جنگ‌هاى دائمى خارجى كه بر سر اراضى « ارمنستان » با ايران به وقوع مىپيوست ؛ مردم را خسته كرده بود و آنها آمادگى براى پذيرش هر گونه تغييراتى داشتند . صاحبان منصبان كليسا در آن زمان ، زمام

--> ( 1 ) . تاريخ تمدن ساسانى ، ج 1 ، ص 1 . ( 2 ) . تاريخ اجتماعى ايران ، ج 2 ، ص 20 و بعد از آن .